Spreken in het openbaar

Bijna iedereen die een presentatie moet geven is gespannen alleen verschilt de mate waarin. Niet kunnen slapen, buikpijn, trillende benen, klamme handen en zweet op je voorhoofd: bekende symptomen bij spreken in het openbaar. Hoe zorg je voor een goede presentatie en ondruk je je zenuwen?

• Zorg dat je goed voorbereid bent
• probeer je spreekangst te overwinnen
• let op je houding en stem
• kleding

Voorbereiding

• verwachtingen: weet wat het publiek van je verwacht; vraag het eventueel aan het begin van je presentatie.
• doel: wees je bewust van je doel. Wil je informeren, motiveren of inspireren?

  Voorbereiding

• kennis: realiseer je welke kennis al aanwezig is bij je toehoorders.
• wanneer: de presentatie is. Als er net iets belangrijks in de actualiteit is gebeurd kun je hierop inspringen tijdens je toespraak.
• waar: zorg dat je weet waar je moet zijn en hoe je er komt, zodat je op tijd bent.
• de ruimte: weet welke mogelijkheden de ruimte je biedt, zodat je weet welke hulpmiddelen je kunt gebruiken. Bedenk wat je verder moet meenemen: bijvoorbeeld een verleng snoer.
• de groep: Hoe groot is de groep? Pas het aantal stoelen, je plaats en hulpmiddelen aan. Denk aan een flip-over, een overheadprojector, een presentatie-programma of dia's.
• hulpmiddelen: welke hulpmiddelen ga je gebruiken? Test van tevoren en ter plaatse of ze werken.
• eerste keer: heb je nooit eerder op een podium gestaan, oefen dan, eventueel met spots op je gericht en een donkere zaal erachter. Let bij presentaties van anderen hoe zij het doen.
• ken het dagprogramma
• kopie presentatie: geef het publiek pas na afloop een kopie van uw presentatie, zodat ze tijdens de presentatie niet worden afgeleid.
• Informatie: verzamel informatie en leg invallen en ideeën vast .

Spreek angst
Realiseer je dat je niet de enige bent die het eng vindt om in het openbaar te spreken. Een beetje spanning levert een gezonde alertheid op, maar bij anderen is de angst zo groot dat het verlammend werkt: de spreker staat letterlijk stijf van de zenuwen.

Niemand praat over die angst, terwijl het bespreekbaar maken van de plankenkoorts juist de eerste stap is om er overheen te komen.
Bedenken dat je niet de enige bent, accepteren dat je moeite hebt met spreken in het openbaar en weten waar de angst vandaan komt: pas dan kun je er iets aan doen.
Zonder plankenkoorts iets presenteren is een kunst die je kunt leren:

• Oefening baart kunst zolang je maar kritisch naar jezelf durft te kijken
• Een goede voorbereiding is de eerste stap.
• Organisaties schakelen steeds vaker trainingsbureaus in. Daar adviseert men je vooraf te bedenken wat je wilt zeggen en aan wie.
• Een duo-presentatie kan een goed hulpmiddel zijn bij het onder controle krijgen van je angst. Je staat er dan letterlijk niet meer alleen voor.
• Als je snel trilt, werk dan niet met een aanwijsstokje. En wie zweethanden heeft, moet voorzichtig zijn met papieren of sheets met inkt.

Spreken algemeen

We vergeten vaak dat niet alleen hetgeen je zegt belangrijk is, maar ook je houding is een belangrijk onderdeel van je succes. Het gaat dus niet alleen om de woorden, maar ook om de manier waarop je het brengt.

• Schrijf de tekst eventueel volledig uit, maar leer hem niet letterlijk uit je hoofd. Dat leidt tot verstarring: je zit vast en kunt niet reageren op de mensen in de zaal.
• Wie tijdens het praten moet nadenken over de inhoud heeft minder tijd om bang te zijn. Denken werkt bovendien kalmerend.
• Als je langzaam spreekt, kun je je op tekst, ademhaling en publiek concentreren en heb je meer tijd om te denken.
• Ga niet iemand imiteren. Zoek een eigen stijl, zowel in de voorbereiding als inhoud.
• Pas bewust pauzes toe en ratel niet alles achter elkaar af.
• Maak alleen grapjes als je van jezelf weet dat je dat kunt.
• Let op je taalgebruik.
• Val nooit collega's of concurenten af.
• Zorg dat je presentatie niet eentonige wordt door bijvoorbeeld bekenden citaten te gebruiken.
• Lees je teksten niet op.
• Zorg voor interactie met de zaal, maak contact met je publiek, communiceer met hen. Je wisselt dus iets uit in plaats van dat je hen passief laat luisteren. Begin bijvoorbeeld met vragen wat ze van je verwachten of stel tussen door vragen aan het publiek.
• Met behulp van intonatie kun je accent en levendigheid in je verhaal brengen. Het is juist de afwisseling van volume en toonhoogte die de toespraak levendig houdt.
• Geef de voorkeur aan geen papier. Is papier toch nodig, schrijf dan een spiekblaadje van te voren op een filp-over. Dat iedereen kan meelezen op je 'spiekblaadje', helpt hen bij de concentratie op het onderwerp.
• Let op de lichaamstaal van je publiek. Aan de manier waarop ze zitten, kijken en bewegen, kun je een indruk krijgen van hoe jouw verhaal bij hen over komt. Een belangrijke graadmeter is ook of hun houding verandert gedurende jouw presentatie. Zo kun je bijvoorbeeld door wisseling in stemvolume of door het maken van een humoristische opmerking over hun houding de induttende mensen er weer bij halen.
  Zo kun je bijvoorbeeld zien wie er op het punt staat om te reageren en daar direct op inspelen.
• Wees beschikbaar voor individuele vragen achteraf

De ruimte en hulpmiddelen

• Kijk hoe de loopmicrofoon werkt en hoe je dit vast maakt aan je kleding.

  Kleine groep

• Een kleine groep: zet de stoelen in een halve kring en neem zelf plaats in het midden van het open deel van deze kring. Dit nodigt uit tot actieve deelname.
• Bij een groep tot zo'n 100 personen is het voldoende om zelf te staan tijdens de voordracht, terwijl de anderen zitten. Bij een grotere groep kun je beter vanuit een hogere positie spreken.
• Ga altijd staan want een zittende spreker is snel saai.
• Zorg bij de keuze van de plaats van waaruit je spreekt dat er zo min mogelijk barricades zijn tussen jou en je publiek. Veel mensen verkiezen een tafel voor zich, omdat dit hen steun geeft. Vrije ruimte daarentegen duidt op openheid (eerlijkheid).
• Het gebruik van de flip-over maakt je ook bewegelijk op een goede manier. Van daaruit kun je op je publiek toelopen en weer terug keren. Dit komt heel anders over dan het onrustige effect van een spreker die voortdurend heen en weer loopt (te ijsberen).
• Maak de keuze aan welke kant van het bord je gaat staan. Als je rechtshandig bent, ga dan aan de (voor de kijkers) rechterkant van het bord staan.
• Laat indien mogelijk iets zien, horen en voelen dan blijft je toespraak het beste hangen. Als de groep niet te groot is, heeft een flip-over de voorkeur. Zorg bij het toespreken van een grote groep voor een microfoon.
• Zorg voor een glas water binnen handbereik
• Houd sheets en dia's overzichtelijk (max. 8 regels)

Je houding

Algemeen

• Ondersteunende gebaren zijn goed maar let er wel op welke gebaren je maakt. Bijvoorbeeld een in de richting van het publiek prikkende wijsvinger wordt vaak gevoeld als een beschuldiging.
• Een verkrampte houding en onrustige bewegingen kunnen de concentratie van de luisteraar afleiden.
• Ga niet ijsberen.
• Voorkom dat je met je rug naar de toehoorders komt te staan.

Oogcontact
Door oogcontact te maken met de toehoorders, kun je een indruk krijgen van hoe je over komt. Vergeet bij een grote groep niet af en toe een blik naar boven (achteren) te werpen om ook de achterste mensen erbij te betrekken. Op grote afstand weten de mensen niet precies meer naar wie je kijkt. Als je echter hun richting opkijkt, voelt iedereen zich aangesproken.


Handen
Het veel en onrustig bewegen van de handen geeft niet alleen de gespannenheid van de spreker weer, maar kan de luisteraars afleiden van het verhaal.
Let er ook op wat je met voorwerpen doet die je in je hand houdt. Er zijn mensen die steeds hun bril op en af zetten, of voortdurend hun pen indrukken. Ook dit kan de luisteraars afleiden.

De handen langs het lichaam is meestal de beste houding want deze nodigt het meest uit tot het maken van ondersteunende handbewegingen en dit maakt de toespraak dynamisch. Het houten-klaas-effect dat mensen vaak vrezen kan worden verminderd door de rest van je houding: het hoofd opgericht en de schouders naar achteren.

Lees hier hoe je overkomt als je je handen anders houdt.

Kleding

• Stem je kleding af op je doelgroep.
• Liever iets te formeel, een das kun je altijd nog af doen.
• Trek kleding aan waarin je je prettig voelt.
• Je tenue mag nooit afleidend zijn.
• Lees in etiquette alles over formele en informele kleding